Zinneke, een participatieve creatie

I. OVER DE VORM VAN HET SPEKTAKEL

De Parade 2006 heeft aangetoond dat Zinneke vrij is de vormen aan te nemen die ze zelf kiest, zolang het gaat om een zich voortbewegend spektakel. De deelnemers en partners hebben behoefte aan een duidelijk spektakelkader dat lang op voorhand wordt uitgedacht en vastgelegd.

Positie:

• Het orgelpunt van het creatief proces is de Parade. Het is een feestelijk spektakel! Het spektakel bestaat uit verschillende artistieke acties en verschillende momenten rond de parade die door het stadscentrum trekt en zoveel als mogelijk de interactie opzoekt met het publiek. Het geheel van beeldende en ludieke installaties en interventies, de blijde intredes, het eindfeest en andere participatieve artistieke acties in de openbare ruimte dopen we de Multiptiek.

• De reflectie omtrent de mogelijke vormen van de Parade en de uitbouw van de projecten van de ‘multiptiek’ (andere acties dan de stoet) wordt vanaf de lanceringfase op gang gebracht en gecommuniceerd.

• De algemene coördinatie creëert uitwisselingsmomenten met partners en kunstenaars om deze keuzes te bepalen.

• De voorbereiding van de Parade en de Multiptiek vormen de belangrijkste acties van Zinneke, wat niet wegneemt dat ook andere artistieke en participatieve acties opgezet worden op andere tijdstippen van het jaar. Deze artistieke acties in de publieke ruimte buiten de Parade dragen bij tot de zichtbaarheid van de permanente activiteiten van Zinneke en van het duurzame werk in de wijken en kunnen georganiseerd worden in het kader van andere culturele en participatieve initiatieven die in Brussel of elders opgezet worden.

II. OVER HET ARTISTIEK RESULTAAT

Er stellen zich heel wat vragen over de rol van de kunstenaars en de eisen die een dergelijk project stelt. Wanneer is een Zinneke-project geslaagd? Hoe belangrijk is de originaliteit van het concept? En welke uitdagingen houdt een dergelijke creatie in?

Positie:

• Het is belangrijk de deelnemers in te schakelen bij de ontwikkeling van een spektakel ‘van A tot Z’.

• De artistieke kwaliteit die we voor ogen hebben, is deze van een menselijke avontuur eerder dan die van een artistiek concept. De nadruk moet liggen op het creëren van een Parade dat de verhalen vertelt van de bewoners van de stad en minder van een groots, te verheerlijken spektakel an sich.

• Het artistieke resultaat moet de ontmoeting en uitwisseling van de Zinneke-spirit, de métissage, nieuwsgierigheid en schaamteloze confrontatie, zoals die tijdens het creatieproces wordt beleefd, weergeven.

• Het resultaat moet “toonbaar” zijn aan een breed publiek, en garant staan voor artistieke vernieuwing en plezier.

• Zinneke is een hedendaagse actie. Durf, stellingname en experiment moeten nog veel meer gestimuleerd worden.

• Het artistieke resultaat vloeit voort uit een proces van coproductie. Beide moeten in evenwicht gehouden worden. Er moet gelijktijdig verbeeld en geproduceerd worden. De kwaliteit van een productie hangt af van de kwaliteit van het proces. Tussentijdse evaluaties zijn nodig om dit evenwicht goed te bewaken.

III. OVER DE STIMULERING VAN DE VERBEELDING…

Sinds 2000 stellen we ons vragen over de plaats die de kunstenaar moet krijgen bij het opzetten van lokale projecten. Hoe maken we een goed project zonder alle ideeën aan te dragen? Welke rol speelt het universum van de kunstenaar bij de ontwikkeling van het project? Tot waar mag het door de artiest aangebrachte concept gaan?

Positie:

• De participatieve creatie vormt een van de fundamenten van de artistieke werking van Zinneke. De kunstenaar is de spilfiguur in het uitbouwen van de praktijk van participatieve creatie. Hij/zij bekleedt een scharnierpositie door zijn/haar professionele competenties.

• De kunstenaar draagt een techniek, een know how, competenties bij, maar reikt ook een eigen universum aan en bepaalt een creatief kader.

• De kunstenaar moedigt de deelnemers aan om ideeën te bedenken en deze te vertalen naar artistieke creaties.

• De kunstenaar stelt het project samen vanuit de beschikbare energie en verlangens van de deelnemers. Soms verrijkt hij/zij deze met meer persoonlijke voorstellen. Van de kunstenaar wordt verwacht dat hij/zij zijn/haar positie als auteur overstijgt en de verbeeldings- en creatiekracht van de deelnemers versterkt met zijn/haar creatieve visies.

• Het is belangrijk om te streven naar een gezamenlijke verhaallijn waar iedereen zich in terug kan vinden. Het zijn de kunstenaars die deze algemene lijn helpt vertalen naar een artistieke expressievorm, vertrekkend vanuit de ideeën en verlangens van de deelnemers. De praktijk van participatieve creatie doet ontegensprekelijk vragen rijzen over de rol van de kunstenaar. Van hem/haar wordt verwacht dat hij/zij helpt bij het realiseren van een eindresultaat waarbij risico’s en vernieuwing niet uit de weg worden gegaan, maar tegelijk een geruststellend kader voor het creatieproces wordt gecreëerd. Er moet vermeden worden dat de kunstenaars in een te enge rol en een te strak profiel terecht komen. Van de kunstenaars wordt verwacht dat zij deelnemen omdat ze er zin in hebben en hun kennis willen doorgeven.

IV. OVER DE MIDDELEN EN EXPRESSIEVORMEN WAAROVER WE BESCHIKKEN…

Het is niet eenvoudig het werk van de kunstenaars en animatoren van het project te vatten in een tekst of algemene regels. Werken in het kader van Zinneke vereist een aantal instrumenten voor de kunstenaars zowel als voor de verenigingen en de deelnemers. Het gaat om documenten die eenieder die deelneemt aan het project van Zinneke zou moeten kennen.

• De “pedagogische invarianten” van Zinneke zijn belangrijk in de zin dat iedereen de betekenis en de zin van de Parade, van het project moet kennen en begrijpen.

• Een Zinneke-handleiding beschrijft de regels van het spel om deel te kunnen nemen.
• Het creatieproces documenteren en tonen is interessant om het vertrouwen te versterken in de creatie en de innovatie. Visies kunnen verbreed en geconfronteerd worden via film- of ander beeldmateriaal, inspiratie kan aangeleverd worden via een gediversifieerd bronnenarchief, andere stedelijke experimenten, ontmoetingen tussen deelnemers, animatoren, kunstenaars en coördinatoren. De manier waarop een Zinnekeproject opgebouwd wordt moet duidelijk zijn voor alle betrokkenen. Dit kan dank zij soepele pedagogische middelen, maar ook via een videogeheugen en andere sporen die toegankelijk kunnen zijn voor iedereen. Er moeten meer vormingsmomenten georganiseerd worden (workshops, bezoeken, presentaties/lezingen, vormingenreeks, e.d.) om nog meer inventiviteit en durf mogelijk te maken.

V. OVER DE ONTMOETINGEN TUSSEN KUNSTENAARS EN VERENIGINGEN…

Van in het begin was het ons duidelijk dat het welslagen van een Paradeproject onder andere afhangt van de goede samenwerking tussen de actoren uit het verenigingsleven en deze uit de artistieke sector.

Positie:

• Indien een lokaal Zinneke-project opgezet wordt met een sociaal-culturele partner, steunt het succes ervan op de combinatie van twee duidelijk onderscheiden en noodzakelijke functies  de “kunstenaar en de artistiek begeleider” en de “sociale/sociaal-culturele werker of animator, de opvoeder, de leerkracht,…”

• Een continue dialoog tussen deze teams is essentieel wil men de lokale projecten in de juiste dynamiek houden en tot een goed einde brengen. Beide moeten elkaar daadwerkelijk ontmoeten en dat kan enkel als eenieder uit zijn/haar eigen kader kan stappen. Deze demarche opent de geesten voor het specifieke karakter van stedelijk creatief werk.

• De verantwoordelijkheid van het project berust op deze twee competentiepolen. Elkeen is samen drager van het project. De methodologie voor de creatie moet gedacht worden vanuit gezamenlijke doelstellingen.

• Er moet een ontmoeting plaatsvinden tussen de deelnemers, de verenigingen, de animatoren en de kunstenaars. Deze ontmoeting gebeurt niet op een kruispunt, een middenlijn, maar in een ‘elders’ waar eenieder zijn/haar plaats vindt. Een ontmoeting betekent dat eenieder zichzelf overstijgt, maar zonder de eigen specificiteit te verliezen. De enige motivatie hiertoe is het eenvoudige verlangen om de andere te ontmoeten. Samen bepalen we de methodologie voor de creatie van het project, nadat we de doelstellingen hebben gedefinieerd en verdeeld.